فنجان نماها، حلقه و طرح روی سفالینه های پیش از تاریخ

کشف فنجان نماهای کهن، بدست پژوهشگران محلی در بلوچستان
نوامبر 28, 2023
سنگ نگــــــاره های دهتـــــــــتل
نوامبر 29, 2023

    هنر در ایران باستان بقدری مرموز، درهم تنیده، استیلیزه شده، گسترده و دارای سیر تحول و تطوّر بوده؛ که انسان واقعاً مات و مبهوت می شود.

 براستی هنرمندان آن آثار زیبا و پیچیده، چه کسانی بوده اند؟ با آن نبوغ و اندیشه گری! سیر و عظمت هنر آنان از هنر سنگ تا هنر سفال، مفرغ، دستبافت ها و… شگفت انگیز است.

 از پیام های ساده و پیچیده ی آنها در قالب هنرهای گوناگون، پی به افق اندیشه و نگاه ژرف آنها می بریم. 

 یک دایره و نقطه وسط آن بر روی یک تخته سنگ یا سفال، شاید تاکنون چنین چیزی ندیده باشیم؛ یا دیده ایم اما راز و پیام آن را نمی دانسته ایم .

یک دایره و نقطه وسط آن از هنر سنگ در ایران باستان شروع شده (حدود هزاره ی هفدهم پیش از میلاد)؛ در هزاره ی چهارم پ.م. روی سفال های جام شوش هویدا می شود و سپس استیلیزه شده ی آن در هزاره سوم پ.م. بر روی جام دیگر شوش خود نمایی می کند(دایره و نقطه).

شاید پیامش این است که  من را ببینید. اما کسی تاکنون آن را ندیده و اهمیت نداده؛ چون درون ذهن ما شناختی از آن آثار هنری مهم وجود نداشته و آن را بی اهمیت قلم داد می کرده ایم.

 یک عتیقه را همه خوب می بینیم؛ چون در ذهنمان ارزشمند است؛ چون از آن شناخت داریم؛ پس مهم است. دایره و نقطه در آن برای ما مهم نیست؛ شاید بخاطر این است که برای ما نفعی ندارد.

” نقطه” در نقاشی های کهن و طرح روی سفالینه ها و گِـل نوشته ها، یک رخداد مهم در زندگی هنری و سیر پیدایش خط در دوران باستان انسان بوده؛ که برای ما مهم نبوده و نیست؛ چون در ذهن ما از آنها پیشینه و شناختی نداریم و نمی خواهیم هم داشته باشیم؛ شاید چون برای ما نفعی ندارند.

اهمیت نقطه در هنر ایرانیان باستان در حد اعجاز است؛ نه برای ایرانیان، بلکه برای جهانیان یک رخداد عجیب و پر معناست.

نقطه در دایره، استیلیزه شده ی نقش بزکوهی است (نقوش سنگ نگاره ها و طرح های جام شوش، اسلاید یک، دو و سه همین صفحه)؛ نماد زایندگی و فزونی نعمت، که هنرمند در شوش طی مدت هزار سال، سیر خلاصه شدن آن را به زیبایی به نمایش گذاشته است ( تصویر یک، دو و سه سفال های شوش، همین صفحه).

براستی چه کسی تا کنون این عظمت و سیرتحول هنر و تطوّر خط  را بر سفالینه های جام شوش دیده است؟ چه کسی تاکنون رد پای فنجان ها و رینگ، دایره و نقطه بر روی سفال شوش تا روی گِـل نوشته های کُنار صندل جیرفت و گلویه سفال کهن و زیبای دره سند در پاکستان را دیده است؟

فنجان نماها و حلقه های کهن مکشوفه در کوه های استان گیلان، مادر خط و سیر استیلیزاسیون هنر در این سرزمین را به نمایش گذاشته اند؛ که غریب، مهجور و در حال نابودی اند؛ چرا که اگر از آنها شناخت شایسته داشتیم؛ بقطع آنها را پیش از نابودی نجات می دادیم.

سیر جهانی  فنجان نماها و حلقه ها در صفحه پیش نمایش داده شد؛ مطالعات ما گواه بر آن است که آن آثار هنری کهن، از فلات ایران به دیگر نقاط جهان برده شده و نمایی از آغاز سیر هنر و خط از ایران باستان، به دیگر نقاط جهان هستند.

با احترام – محمد ناصری فرد

پاییز 1402

Naserifard
Naserifard
محمد ناصري فرد باستان شناس نقاشی های غارها و کوه های ایران است. وی تنها پژوهشگر سنگ نگاره ها در ایران است(باستان شناسی رو سطحی)؛ که با توجه به رشته تخصصی اش (باستان شناسی هنر)، بیش از 20 سال است؛ که بر روی نقاشی های غارها و کوه های ایران و بیرون از ایران مطالعات میدانی و تطبیقی علمی داشته و کتاب ها،پژوهش فیلم های مستند هنرهای صخره ای، مصاحبه های علمی در خصوص سنگ نگاره های ایران و مقاله ها نوشته است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *