دهتل هرمزگان؛ کانونی امیدبخش برای مطالعه پارینهسنگی ایران
นักโบราณฯ อิหร่านเชื่อพบภาพสลักอายุกว่า 4 หมื่นปี หนึ่งในศิลปะเก่าแก่ที่สุดในโลก
ژوئن 13, 2026
سنگ نگاره ها و پژوهشگر
ژوئن 30, 2026روایت دکتر فریدون بیگلری در پادکست «تاریخ هنر خفن»
دکتر فریدون بیگلری، باستانشناس برجسته پیش از تاریخ و معاون امور فرهنگی و رئیس بخش پارینهسنگی موزه ملی ایران، در گفتوگو با پادکست «تاریخ هنر خفن» از اهمیت محوطه باستانی «دهتل» در استان هرمزگان سخن گفت و این محوطه را یکی از امیدبخشترین یافتههای پارینهسنگی کشور دانست. به گفته او، مطالعات آینده میتواند نقش دهتل را در شناخت مسیرهای مهاجرت انسانهای نخستین و گسترش فناوری آشولی در جنوبغرب آسیا روشنتر کند.
دهتل در مسیر احتمالی مهاجرت انسانهای اولیه
بیگلری با اشاره به فرضیههای مطرح درباره پراکنش انسانهای اولیه توضیح داد که یکی از سناریوهای مهم، حرکت تدریجی گروههای انسانی از آفریقا به سوی جنوب و شرق آسیاست؛ مسیری که میتوانسته از امتداد جنوبی رشتهکوه زاگرس و سواحل شمالی خلیج فارس عبور کند.
او افزود در دورههایی که سطح آب خلیج فارس پایینتر از امروز بوده، امکان عبور از محدوده تنگه هرمز نیز وجود داشته است؛ موضوعی که بر اهمیت موقعیت جغرافیایی دهتل میافزاید.
شواهدی از سنت آشولی
به گفته معاون موزه ملی ایران، بررسیهای انجامشده در سالهای اخیر در دهتل شواهد ارزشمندی از سنت آشولی را آشکار کرده است؛ سنتی فناورانه که با ساخت ابزارهای سنگی بزرگ مانند تبرهای دستی و شکافندهها شناخته میشود و در بازه زمانی حدود ۱.۷ میلیون تا ۲۰۰ هزار سال پیش در بخشهایی از آفریقا و اوراسیا رواج داشته است.
بیگلری توضیح داد چند سال پیش به همراه همکارانش بررسی اولیهای در این محوطه انجام شده و پس از آن، سپهر زارعی، پژوهشگر متخصص پارینهسنگی، مطالعات میدانی و بررسیهای سیستماتیک منطقه را ادامه داده است که به کشف یافتههای مهمی انجامیده است.
پراکندگی گسترده ابزارهای سنگی
محوطه دهتل در دامنه ارتفاعات کوهستانی قرار گرفته و چندین آبراهه فصلی از آن عبور میکند. به گفته بیگلری، بر روی شانههای میان این آبراههها پراکندگی گستردهای از ابزارهای سنگی مشاهده میشود که نشاندهنده فعالیت انسانهای اولیه در این منطقه است.
او درباره فناوری ساخت ابزارهای سنگی در دهتل نیز گفت انسانهای پارینهسنگی از قطعات بزرگ سنگ سیلیسی موجود در منطقه بهره میبردند و با استفاده از تختهسنگهای بزرگ، تراشههایی با ابعاد قابل توجه جدا میکردند. این تراشهها پس از تراش به ابزارهایی چون تبر دستی و شکافنده تبدیل میشدند؛ روشی که به گفته او شباهت قابل توجهی با فناوریهای شناختهشده آشولی در آفریقا دارد.
کشف سنگهای مادر عظیم
از یافتههای شاخص این محوطه، کشف سنگهای مادر بسیار بزرگ است. بیگلری اعلام کرد برخی از این سنگهای مادر بین یک تا یکونیم متر طول دارند و برای جابهجایی برخی نمونهها، چهار نفر بهطور همزمان آنها را حمل کردهاند. به گفته او، این سنگهای مادر عظیم تفاوت آشکاری با نمونههای متأخر پارینهسنگی دارند و از ویژگیهای برجسته صنعت سنگی دهتل به شمار میروند.
نیاز به کاوش و تاریخگذاری دقیق
بیگلری با تأکید بر اینکه پژوهشها در دهتل هنوز در مراحل آغازین است، گفت تاکنون بیشتر آثار از سطح محوطه شناسایی شده و مشخص نیست که لایههای باستانشناختی سالم در منطقه حفظ شده باشد. او افزود تنها از طریق کاوشهای علمی، لایهنگاری دقیق و تاریخگذاری مطلق میتوان قدمت دقیق این محوطه را تعیین کرد.
برآورد اولیه پژوهشگران، قدمت دهتل را در بازهای میان حدود یک میلیون تا ۴۰۰ هزار سال پیش قرار میدهد. به باور این باستانشناس، در صورت انجام مطالعات تکمیلی، دهتل میتواند به یکی از مهمترین منابع شناخت استقرار انسانهای نخستین، فناوری آشولی و مسیرهای مهاجرت انسان در جنوب ایران تبدیل شود.
