بهره‌برداری از افدرا در اواخر پلیستوسن در یک زمینه تدفینی در مراکش

با توجه به کشف سفال های متعدد پیشاتاریخ در نقاط مختلف ایران که بر آنها طرح هایی از گیاه مقدس هوم Ephedra روایت تصویری شده و برای نخستین بار طرح و رمزشان کشف می شود؛ احتمال قوی دارد؛ که رد پاهایی از وجود گیاه هوم در کنار اجساد یا بر جرم دندان های مردگان نیز وجود داشته باشد و شاید ما بعلت نشناختن گیاه هوم، از کنارشان رد شده ایم. نگارنده این مقاله را همراه با نمونه های متعدد سفال های کم نظیری که طی سال ها تصویر آنها را جمع آورده کرده ام؛ آورده ام؛ تا شاید در آینده باستان شناسی ایران کمک کننده و یاری گر باشد و بتوانیم از یافته ها و تجربه های بشری بهره ببریم.

با احترام- محمد ناصری فرد – 10 آبان 1405

نوشته داریو رادلی
۵ نوامبر ۲۰۲۴
محل تافورالت. منبع: نیکولاس پرو سوم/ویکیمدیا کامنز
باستان‌شناسان شواهد قانع‌کننده‌ای از استفاده اولیه از گیاهان دارویی توسط انسان‌های ماقبل تاریخ، با قدمت تقریبی ۱۵۰۰۰ سال، در غار تافورالت (Grotte des Pigeons) در مراکش کشف کرده‌اند . غار تافورالت محل برخی از قدیمی‌ترین تدفین‌های شناخته شده در شمال آفریقا است، جایی که بقایای انسانی در کنار مصنوعات و بقایای گیاهی کشف شده است که نشان دهنده استفاده نمادین و عملی آنها از منابع طبیعی است. کاوش‌های انجام شده بین سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۵ لایه‌هایی از تدفین‌ها را آشکار کرد، از جمله تدفین جوانان، نوزادان و یک فرد قابل توجه که تحت عمل جراحی جمجمه قرار گرفته بود. نکته قابل توجه این است که جمجمه این فرد نشانه‌هایی از بهبودی را نشان می‌داد، که نشان می‌دهد ممکن است از گیاهان دارویی مانند افدرا برای کمک به بهبودی استفاده شده باشد. نقاشی که محل استخوان‌ها، سنگ، برگچه‌های مخروطی افدرا و پوسته را در محل نشان می‌دهد. عکس سمت راست یک جفت برگچه مخروطی افدرا باستان‌شناسی را نشان می‌دهد. منبع: Morales, J. et al., Sci Rep (2024). [این تصویر تحت مجوز CC BY-NC-ND برای اهداف غیرتجاری و آموزشی استفاده می‌شود. اگر شما صاحب حق چاپ هستید و به استفاده از آن اعتراض دارید، لطفاً برای حذف فوری با ما تماس بگیرید.]این مکان همچنین به خاطر آیینی که شامل کشیدن دندان می‌شود، مشهور است که احتمالاً به عنوان یک آیین گذار برای نوجوانان انجام می‌شود. همانطور که بوزوگار توضیح می‌دهد، درد و خونریزی مرتبط با کشیدن دندان ممکن است توسط خواص دارویی افدرا تسکین یافته باشد. این به درک پیچیده‌ای از داروهای گیاهی اشاره دارد که احتمالاً به این جوامع اولیه کمک می‌کرد تا رویه‌های دردناک را تحمل کنند و به آداب و رسوم فرهنگی احترام بگذارند.
نکته قابل توجه این است که این کشف، باورهای موجود در مورد دانش پزشکی ماقبل تاریخ را به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد که انسان‌های اولیه در شمال آفریقا نه تنها گیاهان دارویی را جمع‌آوری می‌کردند، بلکه ممکن است آنها را در دوزها یا اشکال خاصی به کار می‌بردند. بقایای سوخته افدرا که در بخش‌های تدفین غار یافت شده است، قویاً استفاده از آن را در مراسم تشییع جنازه، به عنوان بخشی از فرآیند عزاداری یا برای آماده‌سازی اجساد برای زندگی پس از مرگ، نشان می‌دهد.
در این مطالعه، ما بر اساس تجزیه و تحلیل ماکروفسیل‌های گیاهی فوق‌العاده حفظ‌ شده از رسوبات باستانی حدود ۱۵ هزار ساله در Grotte des Pigeons در شمال شرقی مراکش، وجود و کاربردهای احتمالی افدرا را در اواخر دوره پلیستوسن بررسی می‌کنیم. این غار اولین ماکروفسیل‌های گیاهی کربنیزه شده افدرا را به دست داده است که به همراه سایر یافته‌های ویژه در یک محل دفن انسانی متمرکز شده‌اند. افدرا گیاهی است که به تولید مقادیر زیادی آلکالوئید، در درجه اول افدرین و سودوافدرین، معروف است که در طب سنتی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. تاریخ‌گذاری مستقیم رادیوکربن روی افدرا و بقایای انسانی نشان می‌دهد.
https://archaeologymag.com/2024/11/evidence-of-ancient-medicinal-plant-use-in-morocco/